7 nawyków ludzi, którzy z wiekiem stają się coraz szczęśliwsi

Dla wielu osób staje się ona natomiast spokojniejszym, bardziej kolorowym i zaskakująco wolnym etapem życia.

Zamiast pogoni za młodością zaczyna dominować coś innego: umiejętność delektowania się zwykłym dniem, akceptacja własnych ograniczeń, a jednocześnie zachowanie iskry ciekawości. To właśnie tutaj przebiega granica między tym, kto „tylko” się starzeje, a tym, kto z wiekiem naprawdę rośnie w spokoju i zadowoleniu.

Co mają ze sobą wspólnego szczęśliwi seniorzy

Badania psychologiczne z ostatnich lat pokazują, że poziom subiektywnego szczęścia po przekroczeniu wieku średniego często wzrasta. Nie samo z siebie, lecz dzięki określonemu stylowi życia. Nie chodzi o genetykę ani wysokość emerytury tak bardzo, jak się czasem sądzi. Klucz tkwi w serii małych, powtarzanych decyzji – w nawykach.

Ludzie, którzy starzeją się bardziej zadowoleni, zazwyczaj nie robią nic „doskonałego”. Robią jednak kilka rzeczy wytrwale – każdego dnia, przez lata.

Następujące siedem nawyków pojawia się w rozmowach z aktywnymi seniorami, w długoterminowych badaniach oraz w historiach ludzi, którzy twierdzą: „Po pięćdziesiątce żyje mi się właściwie lepiej niż w wieku trzydziestu lat”.

1. Wdzięczność jako codzienny trening mózgu

Starzenie się przynosi straty – zdrowia, ról, niektórych relacji. Osoby, które radzą sobie z tym psychicznie lepiej, nie mają mniejszych strat. Potrafią jednak inaczej ustawić uwagę. Świadomie zauważają to, co pozostaje i co przbywa.

Krótki wieczorny rytuał, podczas którego człowiek zapisuje trzy rzeczy, za które jest wdzięczny, zdecydowanie nie wygląda rewolucyjnie. Jednak powtarzany zapis zmienia sposób, w jaki mózg filtruje rzeczywistość. Badania pokazują, że po kilku tygodniach rośnie poczucie sensu, spada drażliwość i poprawia się sen.

Wdzięczność nie wymazuje problemów. Zapobiega jednak temu, by definiowały cały nasz dzień.

Starsi ludzie, którzy mają ten nawyk, często wypowiadają proste zdania: „Cieszę się, że jeszcze mogę iść na spacer”, zamiast „Już nie wybiegam jak dawniej”. Różnica w psychice bywa ogromna.

2. Realistyczny optymizm zamiast wiecznego narzekania

Optymizm nie oznacza różowych okularów. U szczęśliwych seniorów chodzi raczej o zdolność dopuszczenia ryzyka i jednoczesnego szukania rozwiązań. Ta kombinacja – realistyczny optymizm – zmniejsza prawdopodobieństwo depresji i wspiera zdrowsze zachowania.

Kiedy pojawia się diagnoza, osoba z takim nastawieniem zadaje sobie inne pytanie niż ta, która popada w bezradność. Zamiast „Dlaczego akurat ja?” pyta „Co mogę wpłynąć w ciągu najbliższych trzech miesięcy?” To nie bagatelizuje sytuacji, tylko przesuwa uwagę ku działaniu.

• widzieć problem, ale nie utkwić w nim
• umieć poprosić o pomoc i traktować ją jako normalną rzecz
• potrafić się śmiać nawet pośród chaosu

Właśnie humor i zdolność dystansu pojawiają się w rozmowach z witalnymi dziewięćdziesięciolatkami zaskakująco często.

3. Uważność: mniej żalu, mniej strachu

Im człowiek starszy, tym mniej służy mu życie w przeszłości lub przyszłości. Nieustanne „gdyby wtedy…” zwiększa gorycz. Ciągłe „co jeśli jutro…” napędza lęk. Uważność – zdolność bycia tu i teraz – oferuje inną drogę.

Nie musi chodzić o doskonałą praktykę medytacyjną. W praktyce często wystarczają drobiazgi:

Badania pokazują, że nawet dziesięć minut świadomej uwagi dziennie objawia się niższym poziomem hormonów stresu i lepszą regulacją emocji. U starszych osób dodatkowo pomaga spowolnić upadek poznawczy.

4. Relacje jako główna „inwestycja” po pięćdziesiątce

Jedno z najdłuższych badań nad szczęściem z Harvardu trwało ponad 80 lat. Wynik jest zaskakująco jasny: jakość bliskich relacji przewiduje zadowolenie i zdrowie dokładniej niż dochód, wykształcenie czy pozycja społeczna.

Nie samotność, lecz sieć relacji decyduje, jak trudna będzie późniejsza starość.

Ludzie, którzy starzeją się zadowoleni, robią dla relacji konkretne rzeczy:

• regularnie planują spotkania – kawa, spacer, wspólna kolacja
• utrzymują kontakt także z młodszymi pokoleniami, nie zamykają się w „swoim” wieku
• nie czekają, aż ktoś zadzwoni, ale sami często inicjują kontakt
• potrafią przeprosić i przyznać się do błędu, żeby konflikt nie trwał latami

Psychologowie zwracają uwagę, że relacje po sześćdziesiątce często stają się bardziej selektywne. Ludzie już nie spędzają czasu z tymi, którzy ich długotrwale wyczerpują. Tym samym zmniejsza się stres i wzrasta jakość przeżyć.

5. Elastyczność wobec zmian zamiast upartego „za naszych czasów było inaczej”

Społeczeństwo, technologie i role rodzinne zmieniają się szybko. Kiedy człowiek próbuje utrzymać świat „jak dawniej”, zazwyczaj przegrywa i czuje się coraz bardziej rozdrażniony. Szczęśliwsi seniorzy zamiast oporu wybierają ciekawość – przynajmniej w małych dawkach.

Nie oznacza to, że muszą kochać wszystkie nowości. Raczej próbują podejścia: „Zobaczę, jak to działa, a potem zdecyduję”. W praktyce wygląda to na przykład tak:

• uczą się podstawowej obsługi smartfona, żeby móc być w kontakcie z rodziną
• próbują nowego sportu w lekkiej wersji – nordic walking, joga dla seniorów
• akceptują, że ich rola w rodzinie się zmienia, i szukają nowych sposobów, by być użytecznymi

Elastyczność ściśle wiąże się z odpornością psychiczną. Człowiek, który potrafi zmieniać procedury według sytuacji, mniej się załamuje przy wstrząsach zdrowotnych lub finansowych.

6. Zdrowie jako codzienny wybór, nie jednorazowy projekt

Bez pewnej miary zdrowia trudno cieszyć się z podróży, wnuków czy hobby. Ludzie, którzy starzeją się zadowoleni, zazwyczaj nie gonią za ekstremalną wydajnością. Robią raczej to, co jest wykonalne i możliwe do utrzymania.

Celem nie jest „zatrzymanie starzenia się”, lecz przesunięcie jak najwięcej lat do kategorii „żyję aktywnie, a nie tylko przeżywam”.

W praktyce chodzi o cztery filary:

• Ruch: przynajmniej 150 minut energicznego marszu tygodniowo, kilka podstawowych ćwiczeń na siłę i równowagę.
• Dieta: mniej przemysłowo przetworzonych produktów, więcej warzyw, roślin strączkowych, wartościowych tłuszczy.
• Sen: regularny tryb, ograniczenie ciężkich posiłków i ekranów wieczorem.
• Prewencja: regularne kontrole u lekarza, nieignorowanie sygnałów ostrzegawczych ciała.

Ciekawy trend z Polski: rośnie liczba seniorów, którzy zaczynają zorganizowaną aktywność fizyczną dopiero po sześćdziesiątce. Według fizjoterapeutów w ciągu roku często osiągają taką zmianę kondycji, że zmniejsza się bolesnośćstawów i poprawia pewność chodu. To bezpośrednio obniża ryzyko upadków, jednego z największych strachów w starszym wieku.

7. Miłość własna i zdrowe granice zamiast poświęcania się do ostatniej kropli

Wiele dzisiejszych babć i dziadków wyrosło w środowisku, gdzie ceniono poświęcenie. Pokolenie, które dziś się starzeje, czasem więc trudno mówi „nie” swoim dzieciom, wnukom, pracy, dobroczynności. Szczególnie trudne jest to dla kobiet.

Ludzie, którzy starzeją się szczęśliwie, uczą się innego modelu: pomagać innym, ale nie kosztem całkowitego wyczerpania. Miłość własna dla nich oznacza kilka konkretnych kroków:

• potrafią odmówić żądania, którego już nie mają siły spełnić
• pozwalają sobie na czas dla swoich hobby bez poczucia winy
• mówią o swoich potrzebach głośno – również przed rodziną
• nie deprecjonują się zdaniami typu „ja już niewiele warty jestem”

Psychologowie zwracają uwagę, że takie podejście często poprawia relacje w rodzinie. Kiedy dziadek czy babcia nie są permanentnie wyczerpani, spędzają czas z wnukami z większą radością i cierpliwością. Jakość wspólnych chwil rośnie.

Jak zacząć z tymi nawykami, gdy nie masz dwudziestu lat

Dobra wiadomość z badań nad neuroplastycznością brzmi: mózg zmienia się przez całe życie. Tworzenie nowych nawyków po pięćdziesiątce lub po siedemdziesiątce co prawda trwa nieco dłużej, ale proces nadal działa. Pomaga kilka prostych procedur:

• wybrać zawsze tylko jeden nawyk na miesiąc – na przykład wieczorną wdzięczność
• powiązać go z czymś, co już i tak robisz (np. po umyciu zębów)
• śledzić postęp w dzienniku lub prostej tabeli
• umówić się z kimś bliskim na „wspólne trzymanie” – krótka wiadomość, jak idzie

Małe zmiany często przynoszą nieoczekiwanie silny efekt. Jeden nowy zwyczaj z obszaru relacji lub zdrowia może uruchomić łańcuch kolejnych – człowiek ma więcej energii, więcej wychodzi, spotyka więcej ludzi, czuje się mniej samotny.

Dalsze powiązania: pieniądze, sens i codzienna radość

Często podkreśla się finansową stronę starości. Stabilny dochód oczywiście zmniejsza stres. Dane jednak pokazują, że powyżej pewnego podstawowego poziomu kolejne pieniądze zwiększają szczęście już tylko niewiele. Znacznie silniej działa poczucie sensu – że człowiek jest komuś przydatny, gdzieś należy i ma co robić.

Dlatego wśród szczęśliwych seniorów często pojawiają się wolontariusze, osoby opiekujące się ogrodami społecznościowymi, opiekunowie dzieci w sąsiedztwie, nieformalni „doradcy” dla młodszych kolegów. Nie muszą otrzymywać wynagrodzenia. Otrzymują informację zwrotną, że na nich zależy.

Sens nie musi mieć wielkiego słowa. Czasem wystarczy zdanie: „Dziś jednemu człowiekowi uprościłem dzień”.

Uwagi zasługują też drobne codzienne radości: krótki rytuał z kawą, popołudniowa sjesta, praca w ogrodzie, rozwiązywanie krzyżówek, prace ręczne. Te pozorne drobiazgi tworzą strukturę dnia i utrzymują psychikę w spokojniejszym rytmie. W połączeniu z siedmioma opisanymi nawykami mogą zadecydować, czy kolejne lata życia przeżyjesz tylko jako obowiązek, czy jako etap, który ma własny smak i wartość.